• Gnojidba
  • 02.12.2018. 12:00

Kako primjenjivati fosforna gnojiva u voćarstvu?

Fosforna gnojiva, neophodna većini voćnih vrsta koje se kod nas uzgajaju, dobivaju se iz spojeva koja sadrže fosfornu kiselinu u netopivom obliku, pri čemu je glavni zadatak prilikom proizvodnje da se netopiv oblik fosfora prevede u topiv.

Foto: Pixabay / markus53
  • 299
  • 20
  • 1

Opće je poznato da voćke imaju potrebe za značajnim količinama fosfora, pa se zato u voćnjacima, često događa nedostatak tog elementa. Kako tvrdi savjetodavac za voćarstvo i vinogradarstvo, diplomirani inženjer poljoprivrede Dejan Jocić, jedan dio deficitarnog fosfora se može nadoknaditi upotrebom organskih gnojiva (stajnjak, kompost). Ipak, dodaje on, kada se u obzir uzme da su godišnje potrebe drvenastih voćnih vrsta i preko 30 kg/ha čistog fosfora, jasno je da se te potrebe ne mogu podmiriti isključivo unošenjem organskih gnojiva. Taj deficit, napominje Jocić, nadoknađuje se unošenjem nekog od fosfornih gnojiva, koja u sebi sadrže neko od fosfornih spojeva. 

Vodotopiva fosforna kiselina najpristupačniji oblik fosfora

Danas se fosforna gnojiva proizvode u većini zemalja. Ona se dobivaju iz spojeva koja sadrže fosfornu kiselinu u netopivom obliku, pri čemu je glavni zadatak prilikom proizvodnje da se netopiv oblik fosfora prevede u topiv. Fosforna kiselina topiva u vodi smatra se najpristupačnijim oblikom fosfora u fosfornim gnojivima. Eksperimenti izvedeni posljednjih nekoliko desetljeća pokazuju da je pristupačnost fosfata topivih u vodi i fosfata topivih u otopini neutralnog amonij-citrata približno ista. Male količine fosfornih gnojiva postoje u obliku soli metafosforne kiseline i najčešće se u komercijalnim gnojivima nalaze metafosfati kalija i kalcija.

Superfosfat, koji je najčešće prisutan u trgovini, dobiva se iz sirovih fosfata i sumporne kiseline. Sirovi fosfati se nalaze u stijenama vulkanskog ili sedimentnog podrijetla, a mogu biti organskog ili neorganskog podrijetla. Fosfor u sedimentnim stijenama neorganskog podrijetla vodi porijeklo od fosfata iz morske vode. Naslage biološkog podrijetla nastaju od izmeta ptica i njihova nalazišta su ograničena i većinom već iscrpljena. Najveće rezerve fosfatnih naslaga nalaze se u Maroku i čine 45% ukupne rezerve fosfata u svijetu.

Fosforna gnojiva skuplja od kompleksnih

Zbog ograničene količine sirovog fosfora u prirodi, cijena fosfornih gnojiva je nešto viša u usporedbi s, na primjer, kompleksnim gnojivima. Osim toga, cijenu gnojiva dodatno podižu različite primjese u fosfatnim rudama. Tako na primjer velike količine karbonata u sirovim fosfatima poskupljuju proizvodnju superfosfata, jer se sumporna kiselina troši na razaranje karbonata umjesto na razaranje fosfata. Reakcije između sumporne kiseline i fosfatne stijene postižu se miješanjem u posebnim posudama koje se okreću oko osovine. Vrijednost superfosfata ovisi i od njegovog sazrijevanja, pa se zbog toga superfosfat ne pušta odmah u prodaju, već se određeno vrijeme čuva u skladištu. Superfosfat osim fosfata kalcija (25%) sadrži i oko 50% gipsa.

Superfosfat se upotrebljava u voćnjacima podignutim na neutralnim i alkalnim zemljištima. Na kiselim zemljištima ovo gnojivo treba primjenjivati samo u granuliranoj formi ili se može primjenjivati u kućicama ili trakama. Ako se gnojivo unosi u voćnjak površinski (što je najčešći slučaj) treba ga unijeti prije oranja. Obično se gnojidba obavlja količinom 400-800 kg/ha, ovisno o opskrbljenosti zemljišta fosforom, što se utvrđuje agrokemijskom analizom zemljišta. Trostruki superfosfat se dobiva tretiranjem fosfatne stijene fosfornom kiseline. Unošenje gnojiva se provodi isto kao i pri upotrebi superfosfata uz napomenu da su norme gnojidbe nešto niže.

Tomasovo brašno najbolji efekt ima na kiselim zemljištima

Tomas-fosfat (tzv. Tomasovo brašno) se dobiva kao nus proizvod u proizvodnji čelika. To gnojivo se dobiva mljevenjem Tomasove šljake pri čemu se dobiva sivocrni prah velike specifične težine. Zbog male higroskopnosti lako se čuva. Tomas-fosfat sadrži 16-22% fosforne kiseline (prosječno 17,6 %). Fosfor iz Tomasovog brašna je topiv u limunskoj kiselini i najbolje efekte ostvaruje na kiselim zemljištima. 

Percipitat nastaje prilikom miješanja gnojiva s primarnim fosfatima i gnojiva koja sadrže kalcij ili amonijak, pa je čest sastojak kompleksnih gnojiva. Fosforna kiselina percipitata je po vrijednosti za ishranu voćaka približno jednaka vrijednosti fosforne kiseline superfosfata. Sirovi fosfat može se primjenjivati u voćarstvu na kiselim zemljištima u obliku fino samljevene fosfatne stijene. Sirovi fosfati moraju biti fino samljeveni radi povećanja dodirne površine sa zemljom. Efikasnost fosfata u obliku sirovih fosfata je znatno manja nego u obliku superfosfata, pa je za postizanje istog efekta potrebno unijeti 2-3 puta više fosfora u obliku sirovih fosfata nego u obliku superfosfata.

Primjena MAP-a ekonomična zbog brzog djelovanja na voćke

MAP (mono-amonij fosfat) i DAP (diamonij-fosfat) dobivaju se neutraliziranjem fosforne kiseline amonijakom. MAP sadrži 48% fosfor (V) oksida koji je skoro u potpunosti odmah dostupan voćkama. Mana tog gnojiva je što dovodi do zakiseljavanja zemljišta, ali je njegova primjena zbog brzog djelovanja na voćke vrlo ekonomična. Slične osobine ima i DAP s tim što on sadrži 46% fosfor (V) oksida.


Tagovi

Fosforna gnojiva Fosfor Gnojidba Voćke


Autor

Marinko Tica

Marinko Tica

Marinko je profesor književnosti s višegodišnjim novinarskim iskustvom u elektronskim medijima. Osobito je zainteresiran za teme i zbivanja u agraru, a zamjenik je urednika na Agroklubu.

Izdvojeni tekstovi

Izdvojeni oglasi